طبیعت در شهر

 

                                                                    محسن افق / کارشناس طراحی صنعتی

 

پارك ها بخشي از محيط انسان ساز هستند كه انسان ها به انگيزه وارد كردن هر چه بيشتر محيط طبيعي به زندگي خود به ايجاد آنها پرداخته اند . به تعبيري پارك ها ، طبيعتي رام شده ، كنترل شده و در مقياس كوچك هستند كه بشر به دلخواه در هر مكاني براي آسودگي و آسايش خود ايجاد كرده است .

در طراحی پارك هاي شهري كه داراي جنبه هاي تفريحي ، تفرجي ، فرهنگي و بالاخره زيست محيطي و سالم سازي محيط هستند و جنبه هاي سرويس دهي به مناطق مختلف شهر را دارا مي باشند رعایت پارامترهایی لازم است تا کاربران بتوانند به راحتی با این محیط مصنوع دوست داشتنی و زیبا ارتباط برقرار نموده و از آن استفاده نمایند.

از این رو رعایت اصول ذیل برای نیل به این هدف به طراحان و تصمیم گیران امور شهری پیشنهاد می گردد:

اصول طراحی پارک :

-    محل مورد نظر برای احداث پارک می باید قابل دسترس بوده و به لحاظ فاصله از مناطق متمرکز جمعیتی قابل توجیه منطقی باشد . چرا که خارج از محدوده دسترس بودن اولین مانع سهولت استفاده کاربران از انها خواهد شد . دور بودن پارک ها از شهرها از سویی می تواند باعث ایجاد مشکلات امنیتی در آنها شود و از سوی دیگر خدمات رسانی و پشتیبانی از آنها را برای اداره های مربوطه مشکل می نماید .

-    مکان مناسب برای احداث پارک ترجیحا جایی است که از لحاظ جغرافیایی راحت تر قابلیت تفرج گاه شدن را داشته باشد . یا بر مناطق اطراف اشراف و دید بهتری داشته باشد و یا برای احداث پارک به دلیل موقعیت خاص مکانی احتیاج کمتری به خاک برداری و خاک ریزی داشته باشد و ... به طور کلی استفاده از مزیت های جغرافیایی و مکانی برای طراحی ، استقرار و احداث پارک می تواند یک امتیاز عالی محسوب شود .

-    پیش بینی فضاهای اداری ، خدماتی مورد نیاز و مکان یابی مناسب آنها در طرح پارک با توجه به وسعت پارک و تعداد کاربرانی که برای آن در آینده در نظر گرفته شده است . فضاهایی مانند پارکینگ ( ماشین ، موتور ، دوچرخه ) ، نماز خانه ، محل استراحت کارگران ، دفتر پارک ، سرویس های دستشویی ، غرفه های عرضه کننده مواد خوراکی ، رستوران ، گلخانه و ...

-    فضاهای پارک را بر اساس کاربری روان شناسانه می توان به سه دسته تقسیم نمود : فضاهای خصوصی ، فضاهای نیمه خصوصی و فضاهای عمومی . طراحان با تفکیک فضاهای پارک بر این اساس کمک می کنند تا با رعایت حریم اخلاقی و خصوصی کاربران ، استفاده گران راحت تر بتوانند در آن فضا به استراحت پرداخته و آرامش یابند . همچنین عدم توجه به جداسازی این فضاها و تداخل قلمروهای کاربران در فضای محدود پارک ها با توجه به تاثیراتی که بر روی ضمیر ناخودآگاه کاربران می گذارد اجازه نمی دهد که انها با خیال آسوده از فضای ایجاد شده لذت ببرند .

-    انتخاب پوشش گیاهی متناسب با محیط و شرایط آب و هوایی و همچنین متناسب با تفکیک فضاهای انسانی در پارک . برای انجام این مهم ابتدا انتظار از پوشش گیاهی مشخص شده و مطابق آن خواسته درخت ، درختچه ، گل و یا پوشش بهینه دیگر انتخاب می شود . به طور مثال در یک مکان احتیاج به سایه اولویت دارد و در یک مکان احتیاج به گرفتن جلوی شدت باد و در مکانی دیگر صرفا برای تفکیک دو فضا . طبیعی است که بر اساس این کاربردها می باید نوع پوشش گیاهی انتخاب شود .

-    طراحی شبکه های دسترسی آسان به نقاط مختلف پارک و بهینه کردن انتخاب مکانهای اداری ، خدماتی و ... در پارک ها به نحوی که منطقی ترین و کاربردی ترین فاصله ها بین این مکانها لحاظ گردد تا کاربران کمتر دچار سردرگمی شده و به راحتی بتوانند قسمتهای مختلف پارک را شناسایی کرده و استفاده نمایند .

-    در طراحی پارک ها معمولا علاوه بر تلاش برای نما سازی ، تلاش می شود پلان ها نیز به نحوی بهینه و جاذب طراحی گردد . البته همیشه اهمیت و اولویت بالاتر توجه به نماسازی بهینه می باشد ، چرا که کاربر اولین برخورد را با نما دارد و درک یک پلان زیبا در مراحل بعدی قرار می گیرد . برای نماسازی و فضا سازی از راههای مختلفی استفاده می شود من جمله تنوع در مصالح نما ، تنوع در رنگ نما ، تنوع در طرح های نما و ...

-    استفاده منطقی از اختلاف سطح در طراحی پارک ها یک قابلیت و امتیاز بی بدیل به پارک های می بخشد . پارک ها قرار است بخشی از طبیعت مصنوع باشند پس باید تا حد ممکن خصوصیات طبیعت را در ذات خود دارا باشند . پستی و بلندی یکی از خصوصیات مشهود در مناظر طبیعی است که می باید در اندازه و مقیاس کوچکتر توسط طراحان در پارک ها لحاظ گردد . استفاده از اختلاف سطح در پارک ها ، به طراحان اجازه می دهد که در کنار منظره سازی ، فضاسازی های زیباتری را نیز ایجاد نمایند .

      -حضور پر رنگ آب و آب نماها در پارک امتیاز بسیار مهم و ویزه ای است که بسته به آب و هوا و      شرایط محیطی که پارک در آنجا واقع می شود می تواند به گیرایی و جذابیت پارک ها کمک کند .آب مایه آبادانی است ، حضور آب حضور زندگی است و صدای شرشر آب ، آرام بخش جان . در همه پارک ها بدون توجه به شرایط آب و هوایی وجود حداقلی از آب ضروری است

-    پارك ها به دليل دارا بودن هواي سالم و پاك و طبيعت مناسب محل مناسبي براي ورزش كردن هستند . با تعبيه محل هايي در پارك براي ورزش هاي همگاني و عمومي و تقويت كاركرد ورزشي پارك ها با تجهيز آنها به وسايل ساده ورزشي و بدن سازي مي توان به جذابيت بيشتر آنها كمك كرد .

-    تعبيه و پيش بيني محل هايي در پارك براي قرار دادن نمادهايي از بزرگان و شخصيت هاي علمي ، فرهنگي و يا اجتماعي آن منطقه و يا محصولات كشاورزي خاص آن شهر و يا مصنوعات معروف توليدي آن منطقه در راستاي تقويت كاركردهاي تاريخي ، فرهنگي و آموزشي پارك ها مي تواند چهره خاص تر و محلي تري به آنها داده و موجب دل نشيني و گيرايي بيشتر آنها شود .

-    كودكان مخاطبان مهم و پرطرفدار پارك ها هستند . لازم است كه محلي با رعايت استانداردهاي مربوطه جهت تجهيز به وسايل بازي كودكان در پارك ها پيش بيني شود . انتخاب هوشمندانه وسايل بازي كودكان نيز مي تواند به پرورش هر چه بيشتر خلاقيت آنان منجر شود .

-    رعايت مقياس هاي انساني و استانداردهاي مربوطه در طراحي ورودي ها ، گذرگاهها ، پياده روها ، نشيمن گاهها و ... باعث استفاده سهل تر از اين اجزاء پارك مي گردد .

-    پارك ها محلي براي گذران اوقات فراغت هستند . از اين رو تجمع برخي افراد بي كار و مزاحم كه صرفا براي وقت گذراني در آنجا حضور مي يابند امري طبيعي است . در طراحي پارك ها بايد دقت مضاعف شود كه بخش هايي از پارك بالقوه ( به دليل نداشتن ديد كافي براي عابران و ... ) جرم زا نباشد ، حضور پررنگ نور و روشنايي نيز تاثير مهمي در كاهش جرم در اين محيط دارد ، بايد توجه داشت زماني كه امنيت از يك پارك برود ، مخاطبان پارك به صورت تصاعدي كاهش مي يابند .